(နိုင်ငံတကာ) မတ် ၅
(Al Jazeera တွင်ဖော်ပြထားသော Ali Harb ၏ သတင်းဆောင်းပါး)
စနေနေ့တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့သည် အီရန်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က စစ်ပွဲမှ သူလိုချင်တာက “ပြည်သူလူထု၏ လွတ်လပ်မှု” သာဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဤပြောဆိုချက်နှင့် အမေရိကန်အရာရှိများက ဖော်ပြထားသော အခြားရည်မှန်းချက်များရှိနေသော်လည်း ထရမ့်သည် တီဟီရန်ရှိ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို ပြိုလဲစေရန် ကြိုးပမ်းနေပုံရသည်ဟု လေ့လာသုံးသပ်သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။
Stimson Center အကြံပေးအဖွဲ့မှ အကြီးတန်းအဖွဲ့ဝင် Kelly Grieco က Al Jazeera သို့ ပြောကြားရာတွင် ဤကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှုတစ်ခု ရရှိရန်မှာ မြေပြင်တွင် တပ်ဖွဲ့ဝင်များမပါဘဲ မဖြစ်နိုင်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
“အစိုးရ အပြောင်းအလဲကို အောင်မြင်ဖို့အတွက် ကုန်ကျစရိတ်အချို့ကို သူတို့ ပေးဆောင်ဖို့ ဆန္ဒမရှိပုံရသည်။ ဒါကြောင့် လေကြောင်းစွမ်းအား တစ်ခုတည်းနဲ့ မအောင်မြင်နိုင်ရင် အလယ်တန်း ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင် အစုံရှိပါတယ်” ဟု ဂရီကိုက ပြောကြားခဲ့သည်။
အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများအပြီးတွင် Trump က အီရန်ပြည်သူများအား ၎င်းတို့၏ “လွတ်လပ်မှုအချိန်” နီးကပ်လာပြီဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
“ကျွန်ုပ်တို့ပြီးသွားသောအခါ သင်တို့အစိုးရကို လွှဲပြောင်းယူပါ။ ၎င်းသည် သင်တို့အတွက် ဖြစ်လိမ့်မည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့ပြီး အမေရိကန်သည် အီရန်အစိုးရကို ဖြုတ်ချမည်ဟု အကြံပြုခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာမူဝါဒစင်တာ၏ အမှုဆောင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ မက်သရူးဒတ်စ်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတည်းဖြင့် အီရန်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို ပြိုလဲစေနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာမူဝါဒစင်တာ၏ အမှုဆောင်ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ
“အဆောက်အအုံတွေကို ပျက်စီးစေနိုင်တယ်၊ အစိုးရကို ပျက်စီးစေနိုင်တယ်၊ ဒါပေမယ့် လေကြောင်းအင်အားတစ်ခုတည်းနဲ့ အစိုးရပြောင်းလဲမှုကို အောင်မြင်စေခဲ့တဲ့ ဥပမာတွေကို ကျွန်တော်တို့မှာ မရှိပါဘူး” ဟု ဒတ်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လစ်ဗျားနိုင်ငံ၌ နေတိုးဦးဆောင်သော လေကြောင်းစစ်ဆင်ရေးတစ်ခုသည် မွမ်မာကဒါဖီအား အာဏာမှ ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သော်လည်း လစ်ဗျားသူပုန်များသည် အစိုးရကို ဖယ်ရှားခဲ့သည့် မြေပြင်ထိုးစစ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
ထရမ့်နှင့် အခြားအမေရိကန်အရာရှိများက အီရန်နိုင်ငံသားများအား ၎င်းတို့၏ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ထမြောက်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သော်လည်း ယခုအချိန်အထိ အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံစနစ်ကို ရင်ဆိုင်နိုင်သည့် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အင်အားစုတစ်ခုမျှ မရှိသေးပေ။
မြေပြင်မှာအမေရိကန်တပ်တွေ ရှိလား
အမေရိကန်က စစ်ပွဲမှာ မြေပြင်တပ်တွေ ပါဝင်ပတ်သက်မှုအတွက် တံခါးဖွင့်ထားပေမယ့် ဒီလုပ်ရပ်က အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေအတွက် အန္တရာယ်ပိုများစေပြီး ထရမ့်ရဲ့ လျင်မြန်တဲ့ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေအတွက် ဦးစားပေးပြောဆိုချက်ကနေ လုံးဝကွဲထွက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
“အီရန်မှာ အမေရိကန်တပ်တွေ မရှိတော့တာတောင် စစ်ပွဲက လူကြိုက်မများတော့ဘူး” ဟု ဒတ်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
မကြာသေးမီက ရိုက်တာသတင်းဌာန၏ စစ်တမ်းတစ်ခုအရ အမေရိကန်နိုင်ငံသား လေးပုံတစ်ပုံခန့်သာ စစ်ပွဲကို ထောက်ခံကြောင်း ဖော်ပြ သည်။ စစ်တမ်းအမျိုးမျိုးအရ လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခနှင့် အမေရိကန်ပြည်သူများထံမှ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ထောက်ခံမှုရရှိခဲ့သော ၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်ကို ကျူး ကျော်မှုတို့အကြား နှိုင်းယှဉ်ချက်တစ်ခုကို Duss က ရေးဆွဲခဲ့သည်။
“ဒီစစ်ပွဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတဲ့အခါ၊ အထူး သဖြင့် အမေရိကန်တပ်တွေကို မြေပြင်မှာချထားရင် အဲဒီထောက်ခံမှုက ပိုပြီးကျဆင်းသွားလိမ့်မယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်ပါတယ်” ဟု Duss က Al Jazeera သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
အင်္ဂါနေ့တွင် ဒီမိုကရက်တစ် အထက်လွှတ် တော်အမတ် ရစ်ချက် ဘလူးမန်သယ်လ်က အစိုးရအရာရှိများနှင့် လျှို့ဝှက်ကြားနာမှုတစ်ခုအပြီးတွင် သတင်း ထောက်များအား အမေရိကန်သည် အီရန်တွင် မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုဆီသို့ ဦးတည်နေနိုင်သည်ကို စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒီရှင်းလင်းပွဲအပြီးမှာ ကျွန်တော်တို့ မြေပြင်မှာ စစ်ဆင်ရေးတွေ ဆင်နွှဲနေနိုင်ပြီး အစိုးရရဲ့ ရည်မှန်း ချက်တွေကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်ဖို့အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ လိုအပ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော် အရင်ကထက် ပိုကြောက်မိပါတယ်” ဟု ဘလူးမန်သယ်လ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
အခြားရည်မှန်းချက်များ
ပြီးခဲ့သည့်ရက်အနည်းငယ်အတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကိုရူဘီယိုနှင့် ပင်တဂွန်အကြီးအကဲ ပီတီ ဟက်ဆက်တို့သည် အီရန်တွင် အစိုးရပြောင်းလဲမှုထက် ပိုမိုရိုးရှင်းသောရည်မှန်းချက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်- အီရန်နျူကလီး ယားနှင့် ဒရုန်းအစီအစဉ်များအပြင် နိုင်ငံ၏ရေတပ်ကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန်ဖြစ်သည်။
အီရန်သည် နျူကလီးယားလက်နက်တည် ဆောက်နိုင်စေရန်နှင့် နိုင်ငံခြားတိုက်ခိုက်မှုများကို ဟန့်တားရန် “ခုခံအားရရှိရန်” ကြီးမားသော ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းလက် နက်တိုက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရူဘီယိုက ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။
Hegseth က သူ့အနေနဲ့ အီရန်တွင် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုသည် “ထာဝရစစ်ပွဲ” အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားမည်မဟုတ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။
“ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ စစ်ဆင်ရေး ရည်မှန်း ချက်တွေ အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ဟာ အတိတ်က တခြားသမ္မတတွေနဲ့မတူဘဲ၊ သမ္မတကြီး(ထရန့်) ဆောင်ရွက်သလိုမျိုး အလွန်ပဲ မျက်စိဖွင့် နားစွင့်ထားကြပါတယ်။ အတိတ်တုန်းကတော့ တကယ့်ခိုင်မာတဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေမရှိဘဲ ကျွန်တော်တို့ကို မဆင်မခြင် ဆွဲသွင်းခဲ့တဲ့ မိုက်မဲတဲ့ မူဝါဒတွေ ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
သို့သော် Grieco က Trump ၏ ရည်မှန်းချက်များသည် မရှင်းလင်းကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
“ဒါတွေအားလုံးက ဘာအတွက်လဲ? ကျွန်မတို့ ဘာကို အောင်မြင်အောင် လုပ်ဆောင်နေကြတာလဲ? အစိုးရအနေနဲ့ ဒီကိစ္စမှာ တသမတ်တည်းဖြစ်တဲ့ ရှင်းပြချက်မျိုး ဒါမှမဟုတ် သတင်းစကားမျိုး မရှိတာက သူတို့ကိုယ်သူတို့ ဘာမှ အကျိုးမရှိစေပါဘူး” ဟု သူမက အယ်လ်ဂျားဇီးယား (Al Jazeera) သတင်းဌာနသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
အင်္ဂါနေ့က ထရန့်အစိုးရအဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူများနှင့် တွေ့ဆုံအပြီးတွင်လည်း အထက်လွှတ်တော်အမတ် အဲလိဇဘတ် ဝါရန်က အလားတူ သုံးသပ်ချက်မျိုး ပေးခဲ့သည်။
“အခြေအနေက ရှင့်တို့ ထင်ထားတာထက် အများကြီး ပိုဆိုးပါတယ်။ ရှင့်တို့ စိုးရိမ်နေကြတာက မှန်ပါတယ်” ဟု ဝါရန်က ဗီဒီယိုသတင်းစကားတစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
“ထရန့်အစိုးရမှာ အီရန်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘာအစီအစဉ်မှ မရှိပါဘူး။ ဒီတရားမဝင်စစ်ပွဲဟာ မုသားတွေအပေါ်မှာ အခြေခံထားတာဖြစ်ပြီး ကျွန်မတို့နိုင်ငံအပေါ် ကျရောက်လာမယ့် ဘယ်လိုလက်ငင်းအန္တရာယ်မျိုးမှ မရှိဘဲနဲ့ စတင်ခဲ့တာပါ။ ဒေါ်နယ်ထရန့်ဟာ အခုထိ ဒီစစ်ပွဲအတွက် ရှင်းလင်းတဲ့ အကြောင်းပြချက် တစ်ခုတောင် မပေးနိုင်သေးသလို၊ ဒီစစ်ပွဲကို ဘယ်လိုအဆုံးသတ်မလဲဆိုတဲ့ အစီအစဉ်လည်း သူ့မှာရှိပုံမရပါဘူး။”
“အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့သည် အီရန်နိုင်ငံအပေါ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု စစ်ဆင်ရေးကို စနေနေ့အစောပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အီရန်၏ အဓိပတိခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီခါမေနီ၊ ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးအမြောက်အမြားနှင့် အရပ်သား ရာပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရသည်။”
“စစ်ပွဲသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံးသို့ လျင်မြန်စွာ ကူးစက်ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ပြီး၊ အီရန်သည် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများကို ပြင်းပြင်းထန် ထန် တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အီရန်သည် အမေရိကန်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများအပြင် စွမ်းအင်ကဏ္ဍနှင့် အရပ်သားပစ်မှတ်များကိုပါ ဒရုန်းများနှင့် ဒုံးကျည်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် တဟီရန် (အီရန်အစိုးရ) သည် အစ္စရေးနိုင်ငံအတွင်းသို့လည်း ဒုံးကျည်မိုးများ ရွာချကာ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အီရတ်နိုင်ငံရှိ အီရန်လိုလားသော အဖွဲ့အစည်းများကလည်း အမေရိကန်နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော ပစ်မှတ်များကို ဒရုန်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာကာ စစ်ပွဲအတွင်းသို့ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ လေဘနွန်ရှိ ဟစ်ဇ်ဘိုလာ (Hezbollah) အဖွဲ့သည်လည်း အစ္စရေးက လေဘနွန်တောင်ပိုင်းကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ရန် စီစဉ်နေသည်ဟူသော သတင်းများထွက်ပေါ်နေစဉ် စစ်ပွဲအတွင်းသို့ ပါဝင်လာခဲ့သည်။”
သီတင်းပတ်အနည်းငယ်သို့မဟုတ် ‘ထိုထက်မက ပိုမိုကြာမြင့်နိုင်
ကာကွယ်ရေးအတွင်းဝန် ဟက်ဂ်ဆက်က ဤစစ်ပွဲသည် အဆုံးမသတ်နိုင်သော စစ်ပွဲမဟုတ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနေသော်လည်း၊ ထရန့်အစိုးရ၏ စစ်ပွဲကာလ သတ်မှတ်ချက်မှာမူ အပြောင်းအလဲ မြန်နေပါသည်။
စစ်ပွဲနယ်ပယ် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ အမေရိကန်သည် ၎င်း၏ စစ်ဆင်ရေးရည်မှန်း ချက်များကို လျာထားချက်ထက် စောစီးစွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်နေပြီဟု ထရန့်က ဆိုသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စစ်ပွဲသည် ၄ ပတ်မှ ၅ ပတ်အထိ သို့မဟုတ် “ထိုထက်မက ပိုမိုကြာမြင့်နိုင်သည်” ဟုလည်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
အမေရိကန်သမ္မတ၏ မဟာမိတ်များကလည်း ဤစစ်ပွဲသည် အောင်မြင်မှုရရှိနေပြီဟု ချီးကျူးနေကြပြီး အီရန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် မကြာမီ ပြိုလဲတော့မည်ဟု ခန့်မှန်းနေကြသည်။
“ကျွန်တော်တို့ အဲဒီအခြေအနေကိုတော့ မရောက်သေးပါဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော့်အမြင်အရတော့ အီရန်က ဒီအကြမ်းဖက်အစိုးရ ပြိုလဲဖို့ဆိုတာ ‘ဖြစ်နိုင်ပါ့မလား’ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းမဟုတ်တော့ဘဲ ‘ဘယ်တော့ဖြစ်မလဲ’ ဆိုတဲ့ အချိန်ပြဿနာပဲ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ရီပတ်ဘလီကန် အထက်လွှတ် တော်အမတ် လင်ဆေးဂရေဟမ်က အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟုနှင့် ဖုန်းဖြင့် ဆွေးနွေးပြီးနောက် X (Twitter) တွင် ရေးသားခဲ့သည်။
အီရန်အစိုးရ ပြိုလဲသွားပြီးနောက်တွင် “ငြိမ်း ချမ်းရေးတံခါးမကြီး ပွင့်သွားမည်” ဖြစ်ပြီး၊ အစ္စရေးနှင့် အာရပ်နိုင်ငံများအကြား ဆက်ဆံရေးသည်လည်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို “သာယာ ဝပြောမှုနှင့် လုံခြုံရေး အဆင့်သစ်တစ်ခုသို့” ပို့ဆောင်ပေးလိမ့်မည်ဟု ဂရေဟမ်က ဆိုသည်။
သို့သော်လည်း ဒတ်စ် (Duss) ကမူ ထရန့်သည် “စစ်ပွဲ၏ ရည်မှန်းချက်အစစ်အမှန်များမှာ အဘယ်နည်းဟူသည်ကို ယခုထက်ထိ ရှင်းရှင်း လင်းလင်း မပြောသေး” သောကြောင့် အမေရိကန်၏ စစ်ရေးတိုးတက်မှုကို အကဲဖြတ်ရန် ခက်ခဲကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
“အဲဒီရည်မှန်းချက်တွေမှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ အချိန်ဇယားထက် စောနေသလား၊ နောက်ကျနေသလားဆိုတာကို ခင်ဗျားတို့ တကယ်ကို ဆုံးဖြတ်လို့မရပါဘူး။ အဲဒါက ဒီနေရာမှာ ပြဿနာပဲ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
“ဒီစစ်ပွဲဟာ ဘာကြောင့် လိုအပ်တာလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက် ခိုင်ခိုင်လုံလုံ တစ်ခုမှ သူတို့ မပေးခဲ့ကြဘူး။ သူတို့ ဘာကို ဘယ်လို၊ ဘယ်အချိန်မှာ အောင်မြင်ချင်တာလဲဆိုတာကို ရှင်းပြဖို့လည်း သူတို့ ဂရုမစိုက်ခဲ့ကြဘူး။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့မှာ မြင်တွေ့နေရတာက ဒီလို သတ် ဖြတ်မှုတွေပဲ ဖြစ်နေတယ်” ဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့သည်။
စစ်ပွဲသည် ပထမပတ်အတွင်း၌သာ ရှိသေးသော်လည်း၊ ဤပဋိပက္ခသည် ထရန့် ဂုဏ်ယူလေ့ရှိသည့် ပြတ်သားသော တိုက်ခိုက်မှုများထက် ပိုမိုကြာရှည်မည့် စစ်ပွဲတစ်ခုအသွင် ဆောင်လာနေပြီဖြစ်သည်။ ထရန့်၏ ယခင်ပြတ်သားသော လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ဇန်နဝါရီလအတွင်း ဗင်နီဇွဲလားသမ္မတ နီကိုးလပ်စ် မာဒူရို (Nicolas Maduro) ကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ဇွန်လအတွင်း အီရန်၏ နျူကလီးယား အဆောက်အအုံများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
“ကျွန်တော်ထင်တာကတော့ ဒီနေရာမှာ ပြဿနာက သူ (ထရန့်) ဟာ လေကြောင်းအင်အား(Air Power) ရဲ့ အစွမ်းထက်ပုံနဲ့ အဲဒါက ဘာတွေစွမ်းဆောင်နိုင်မလဲဆိုတာကို အရမ်းပဲ သဘောကျ စွဲလန်းသွားပုံရတာပါပဲ” ဟု ဂရီကို (Grieco) က ထရန့်နှင့် ပတ်သက်၍ ပြောကြားခဲ့သည်။
လက်ရှိစိန်ခေါ်မှုမှာ ယခင်ကဲ့သို့ တစ်ချက် တည်းနှင့် အပြတ်အသတ် နိုင်သည့် စစ်ဆင်ရေးမျိုး မဟုတ်တော့ဘဲ အီရန်စစ်ပွဲမှာ ရေရှည်စစ်ပွဲ (Longer Conflict) ဖြစ်လာနိုင်သည့် အလား အလာ ရှိနေသည်။ ဝေဖန်သူများက ထရန့်သည် လေကြောင်းအင်အားအပေါ် အားကိုးပြီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရုံဖြင့် စစ်နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်နေသော်လည်း၊ မြေပြင်တွင် အီရန်၏ ပြန်လည်တုံ့ပြန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ လျှော့တွက်ထားပုံရကြောင်း ထောက်ပြနေကြသည်။
Telegram»…
https://t.me/positiveanglenews
#PAN